Compassie is een werkwoord

Zingeving van binnenuit: het belang van erkenning en empathie

“Ik kan toch niet de andere kant op kijken als ik zie dat mijn patiënt niet veilig is thuis".

Zorg is veel meer dan het behandelen van lichamelijke symptomen. Het gaat om het zien van de ander, het erkennen van hun ervaring en het zoeken naar manieren om hun pijn te verlichten. Dit werd duidelijk toen een verpleegkundige me vertelde dat ze diep geraakt was door het levensverhaal van haar patiënt. Haar verhaal resoneerde op zoveel manieren met dat van haarzelf. Maar toen haar collega’s haar aanspoorden om professioneel te blijven en grenzen te stellen, voelde ze zich verscheurd. Ze had alles gegeven om de pijn van haar patiënt te verzachten, maar de afloop was toch niet goed. Nu zat ze met schuldgevoelens.

 "Caring for Insiderness"

Dit gesprek bracht me terug naar de inzichten uit het artikel "Caring for Insiderness", waarin de auteurs benadrukken hoe belangrijk het is om de ervaring van de ander serieus te nemen. In dit artikel stellen Les Todres, Kathleen Galvin en Karin Dahlberg dat zorgverleners zich niet enkel moeten richten op wat de patiënt heeft, maar juist op hoe de patiënt zich voelt. De ervaring van de ander is een innerlijke beleving, die de zorg zo persoonlijk en betekenisvol maakt.

Wat is "insiderness"?

"Insiderness" verwijst naar het gevoel van een persoon die van binnenuit hun eigen ervaring beleeft. Het is een situatie waarin mensen zich erkend en begrepen voelen in hun eigen context, en hun ervaringen niet alleen als een object van zorg worden beschouwd, maar als een authentieke ervaring die van binnenuit beleefd wordt.

Waarom is insiderness belangrijk in de zorg?

De auteurs betogen dat het essentieel is voor zorgverleners om zich bewust te zijn van deze ‘insider’-ervaring van patiënten, omdat het hen in staat stelt om zorg op een meer empathische en gepersonaliseerde manier te leveren. In plaats van patiënten als objecten van zorg te behandelen, moeten zorgverleners proberen te begrijpen hoe het is om de situatie van de patiënt te ervaren, wat hen helpt zich niet alleen in te leven, maar ook adequaat te reageren. Het artikel biedt verschillende aanwijzingen voor zorgverleners om deze fenomenologische benadering in hun praktijk toe te passen:

• Empathie en actief luisteren: Zorgverleners moeten actief luisteren naar de ervaring van de patiënt en hen de ruimte geven om hun verhaal te delen.
• Erkenning van de ervaring: Het erkennen van de subjectieve ervaring van de patiënt is essentieel. Dit houdt in dat zorgverleners niet alleen de fysieke symptomen behandelen, maar ook de emotionele en psychologische ervaring van de patiënt.
• Cocreatie van zorg: De zorg moet worden gezien als een gezamenlijk proces, waarbij zowel de zorgverlener als de patiënt actief betrokken zijn. Dit betekent dat patiënten een stem moeten hebben in het zorgproces.

Een belangrijke uitdaging is dat zorgverleners vaak gedwongen worden door externe factoren zoals tijdsdruk, protocollen en administratieve verplichtingen. Dit kan hen hinderen om voldoende ruimte te maken voor de 'insider'-ervaring van de patiënt. In plaats van zorg te bieden als een externe handeling, stelt dit fenomenologisch geïnformeerde perspectief dat zorgverleners actief moeten luisteren naar de ervaring van de ander en hun eigen reflecties en gevoelens erkennen. Wanneer zorgverleners zich kunnen inleven in de subjectieve ervaring van hun patiënten, creëert dit niet alleen een diepere verbinding, maar ook een ruimte voor heling en zingeving. Het erkennen van de "insider" ervaring maakt zorg niet alleen effectiever, maar ook holistischer, omdat het lichaam, de geest en de emoties als één geheel worden behandeld.                                         

Zelfcompassie:  zorg voor jezelf, zorg voor de ander

De verpleegkundige had dit gedaan: ze had de pijn van haar patiënt gezien en vanuit een ‘insider’ perspectief ervaren en was in beweging gekomen. Dit zijn de fundamenten van compassie: het lijden opmerken en het willen verlichten. Maar soms, zelfs met de beste bedoelingen, kunnen we niet alles oplossen. Compassie in zijn ware vorm gaat vaak dwars door muren en plafonds heen; het gaat om het proberen, het zoeken naar mogelijkheden om te helpen, ook al is het resultaat niet altijd wat we hadden gehoopt.

Nu we het hebben over compassie en zorg is het belangrijk om ook de rol van zelfcompassie in dit proces te begrijpen. Zelfcompassie, zoals beschreven door Kristin Neff in haar artikel "The Role of Self-Compassion in Psychological Well-Being", gaat over het vriendelijk en begripvol zijn voor jezelf, vooral in momenten van falen, pijn of stress. In haar werk legt Neff uit dat zelfcompassie draait om het vriendelijk zijn voor jezelf, vooral wanneer dingen niet gaan zoals gehoopt.

Neff legt uit dat zelfcompassie ons helpt om negatieve zelfoordelen los te laten en ons niet te laten beheersen door gevoelens van schaamte of ontoereikendheid. Wanneer we onszelf vergeven en begrijpen, kunnen we meer ruimte creëren om het lijden van anderen te begrijpen en hen een zorgzamere en meer empathische benadering te geven. Zelfcompassie is niet alleen een gift voor jezelf, maar een middel om meer aandacht, zorg en liefde voor anderen te hebben. Als zorgverleners moeten we leren om geduldig en begripvol te zijn voor onze eigen kwetsbaarheid, want alleen dan kunnen we op een dieper niveau voor anderen zorgen.

In ons gesprek zei ik tegen de betrokken verpleegkundige dat zelfcompassie nu de volgende stap was. Het is belangrijk om te erkennen dat we niet altijd alles kunnen doen, maar dat we altijd kunnen proberen. En in haar geval had ze dat ook gedaan: ze had echt gezien wat haar patiënt doormaakte, en dat gebaar had al een enorm verschil gemaakt. Het was tijd om haarzelf te vergeven en te erkennen dat zij haar best had gedaan, vanuit een plek van oprechte zorg.

(Zelf)compassie van binnenuit

De combinatie van deze twee concepten: zowel de erkenning van de ervaring van de ander en de zorg voor jezelf door middel van zelfcompassie, biedt een diepe bron van zingeving in zorg en in het leven. Wanneer we de innerlijke ervaring van een ander serieus nemen, zoals Todres, Galvin en Dahlberg beschrijven, kunnen we de ander echt zien en begrijpen. Dit leidt tot een diepe connectie die niet alleen fysiek, maar ook emotioneel en spiritueel helend werkt.

Tegelijkertijd kunnen we deze diepe connectie niet aangaan zonder ook zorg voor onszelf te dragen. Zelfcompassie biedt ons de tools om geduldig en vriendelijk naar onszelf te kijken, vooral wanneer we falen of wanneer we ons uitgeput voelen. Dit voorkomt dat we onszelf verliezen in de zorg voor anderen en zorgt ervoor dat we onze energie op een gezonde manier kunnen blijven inzetten. Wanneer zorgverleners zelfcompassie toepassen, kunnen zij de ervaring van de ander vollediger en met meer empathie omarmen.

Praktische tips voor zelfcompassie in zorg:

1. Erken de ervaring van de ander: Luister actief naar wat de patiënt voelt en doorleeft, zonder oordeel. Kijk of je iets moet en kan doen om de pijn te verlichten, altijd in afstemming met je patiënt.
2. Zorg voor verbinding: Zelfcompassie betekent ook verbinding met anderen. Zoek steun bij collega’s of vrienden wanneer je het moeilijk hebt.
3. Wees mild voor jezelf: Wanneer je niet alles kunt oplossen, erken dan dat je je best hebt gedaan en dat dat al betekenisvol is.

Conclusie: zorg als zingeving

Zorg is een proces van geven en ontvangen. Het gaat niet altijd om het verhelpen van pijn, maar om het zien en erkennen van de ervaring van de ander. Wanneer we onszelf de ruimte geven om mild en begripvol te zijn, kunnen we niet alleen het lijden van anderen verzachten, maar ook onze eigen geest en hart helen: de ultieme bron van zingeving. Het gaat hier niet alleen om het verbeteren van zorgtechnieken, maar om het verdiepen van de menselijke ervaring. Wanneer we zowel de ervaring van de ander als die van onszelf erkennen en verzorgen, ontstaat er ruimte voor groei, heling en verbondenheid. Dit versterkt niet alleen de zorgrelatie, maar het maakt de zorg zelf zinvol.

Blijf zorgzaam, voor jezelf en voor anderen.

Beatrijs.

Bronnen:

Todres L, Galvin KT, Dahlberg K. "Caring for insiderness": phenomenologically informed insights that can guide practice. Int J Qual Stud Health Well-being. 2014 Jan 21;9:21421

https://self-compassion.org/wp-content/uploads/publications/NeffVonk.pdf

Vindplaats Zingeving biedt dit artikel aan als een inspiratie om zorg te zien als een proces van verbinding en betekenis, waarin zowel zorgverleners als patiënten zich erkend voelen in hun ervaring. De kracht van zelfcompassie en het zorgzaam erkennen van de ervaring van de ander zijn essentieel in deze reis naar zingeving.